insanın doğası
insanın doğası

Kötülük nedir? Fazla felsefi bir soru mu oldu? Belki biraz, ama hayatımızın her yerinde olan bir kavramdan bahsetmemek olmazdı. Neredeyse bütün inanç sistemlerinde iyi ve kötü kavramı var. İnanç sistemlerinin yanı sıra ahlaki değerlerin temelini de bu kavramlar oluşturur.

Kötülük kötü olma durumu şeklinde geçer sözlüklerde, kötü de zararlı olan tehlikeli. Bu tanımı biraz genişletelim. Kötü olmak çevresindeki her şey hatta kendisi için bile tehlike oluşturmaktır. Bu durum çevresinin onun yanında güvende olmamasını onunlayken her an bir zarar görme ihtimalini oluşturur. Kötülük için birçok örnek verebiliriz. Ama bunu yapmayacağız çünkü siz de benim kadar her gün çokça kötülük ile karşılaşıyorsunuz.

Kötülüğü örneklemek yerine onun kaynağını düşünelim bu sefer. Önümüzde iki ihtimal var. Kötülük doğuştan mı gelir yoksa çevre ve toplum etkisi ile mi var olur? Bu soruya kendi cevabımı ararken Morgan Freeman ile “İnancın Hikayesi” belgeselinin “Kötülük Neden Var?” bölümünü izledim. Morgan Freeman kötülük neden var anlamak için maksimum güvenlikli bir hapishanede yatmakta olan iki düzineden fazla kadına tecavüz eden, bunlardan üçünü öldüren bir mahkum ile görüşmeye gidiyor. Aralarında şöyle bir konuşma geçiyor.

— Bana sebebini söyleyebilir misin?

— Gözümün karardığı anlardı. Dışarı çıkıp birilerine zarar vermeyi planlamıştım. Kimseye cinsel şiddet uygulamayı da arzum vardı ani dürtüm ve kendimi o dürtüye uymaktan alıkoyamadım.

— Bildiğin kadarıyla pişmanlığı hiç hissettin mi?

— Ben duyguları diğer insanlar gibi görmüyorum, hissetmiyorum pişmanlık duymadım.

Nörobilimci Dr. Kent Kiehl psikopat mahkumların beyninde kötülüğün kaynağını bulmaya çalışıyor. 500 psikopatik suçlunun beynini incelemiş ve beynin dürtülerin kontrol edilmesi, davranışların düzenlenmesini sağlayan bölümün bu suçlularda daha zayıf olduğunu tespit etmiştir. Bu mahkumun ise gördüğü en aşırı vaka olduğunu söylüyor.

Morgen Freeman buna karşılık şu cümleyi kuruyor: “O kötü bir adam, nörobilimciler onun davranışlarını kötü nöron bağlantılarının sonucu olduğunu söylüyor. Asıl soru şu; öyleyse bile başka seçeneği yok muydu?”

Bu mahkum için kötü olmak biraz doğuştan gelmiş gibi gözüküyor. Fakat görünüşün dışında Morgan Freeman dikkatimizi kişilerin iradelerine çekmiş. Ben ise dikkatimizi bu mahkumun zayıf olan nöron bağlantılarına çekmek istiyorum. Öğrenme beynimizde nöronların birleşimi ile olur. Nöron bağlantıların biyolojideki ismi sinapstır. Aynı şeyi her tekrar ettiğimizde sinapslar daha kuvvetli hale gelir ve öğrendiğimiz davranışlar oturur. Bu mahkûmun beyninin kontrol bölümündeki bağların çok zayıf olması doğuştan olmayabilir. Şu anki yaşına kadar hayatında gerçekleşen olaylar. Aile, okul ve kişisel ilişkilerindeyken kendini kontrol etmek adına bir öğrenimi olmadıysa beyninin bu kontrol mekanizmasının bu kadar zayıf olmasını açıklayabiliriz. Bu mahkum doğuştan ya da sonradan kötü olmuş olabilir.

Kötülüğün kaynağını tespit etmek o kadar kolay değil. Burada paylaştığım son derece tartışmalı olan bu konunun çok ufak bir parçası. Ama ben bu tartışmalı olan konudaki iki ihtimalde de ortaya çıkan ortak soruyu sormak istiyorum tıpkı Morgan Freeman gibi. Başka bir seçeneği yok muydu? Evet kötü nöron bağlantıları var, evet nöron bağlantıları gelişmesi ve hareketlerini kontrol için yeterli bir öğreneme süreci olamadı gerek aile gerek içinde bulunduğu toplum sayesinde. Ama hâlâ iradesi ile hareket edebilir.

Böyle kötü şeyler olmasa da bizde az çok kötü şeyler yaptık. Bu yüzden kendimize bu soruları sormamızı istiyorum. Yanıtı bulacağız. İlk ne zaman kötü bir şey yaptım ya da yakın tarihe gelelim en son ne zaman kötü bir davranış sergiledim? Yine olsa yine aynısını yapar mıydım? Kilit soru başka seçeneğim var mıydı? Hepimiz bu soruya kendi içimizde cevabımızı verelim. Benim cevabım ise evet başka seçeneğim vardı.

Gabriel Gercio Marquez “Kötülük dünyada değil kişinin yüreğindedir.” der. Her insan içinde hem iyiyi hem kötüyü taşır. Hangisini kullanacağın sana kalmıştır. “Onu saf dışı edemesek de hiç değilse direncimiz ile yumuşatmak ve bedenimiz bundan etkilenecek olsa bile her şeye rağmen ruhumuzu ve aklımızı iyi durumda tutmak elimizdedir.”[1]

İnsan bazen içindeki taşıdığı kötülüğün farkına varmaz hatta onun orada olduğunu bilmez ta ki ortaya çıkana kadar. Bunun sebebi kendi kötü yanımız ile hiç ilgilenmememiz olsa gerek. Evet bir kötülük var ama biz onun içinde kendimizi asla görmüyoruz. Kötülük ile savaşmanın tek yolu onun orda olduğunu ve her insan gibi bizim de bazen ona bulaştığımızı kabul etmek. Kötü olmak bir seçim ama iyi olmakta bir seçim. Seçmekte ise tamamen özgürüz.

[1] Denemeler, Montaigne

Helal!
Helal! Bayıldım! Haha! Vay be! Üzüldüm! Kızdım
32

BİR CEVAP BIRAK

Lütfen yorumunuzu girin
Lütfen isminizi girin