nötron yildizi - kara delik - uzay - evren - kozmoz - cosmos - yıldız - süpernova
nötron yildizi

Güneş’ten çok daha büyük kütleli yıldızların, ömürlerini tamamlayıp, süpernova dediğimiz patlamayla çekirdeklerinin içe doğru çöküp, uzayda yaratılmış en korkunç cisimler olan (bana göre) kara deliklere dönüştüğünden Kara Delik Nedir? Nasıl Oluşur? başlıklı yazımda bahsetmiştim. (Buna felsefi olarak insan da diyebilirsiniz korkunçluk algınıza göre ama dediğim gibi bana göre kara delikler daha korkunç. Neyse konumuz bu değil.)

Şimdi de Güneş’in kütlesinden yaklaşık olarak 1.4 ile 3 kat arasında büyüklüğe sahip yıldızların, ömürlerinin sonlarına gelip oluşturdukları bir başka korkunç cisim olan nötron yıldızından bahsedeceğim. Nötron yıldızlarına bu ismin verilmiş olması yapısal olarak neredeyse -hatta- tamamının nötronlardan oluşması sebebiyledir.

Nötron yıldızı, yukarıda bahsettiğim kütlelerdeki, artık bir ayağı çukurda olan yıldızın çekirdeğinin kendi içine çökmesi sonucu oluşan, normal bir yıldıza göre çok daha küçük çaplı (10-20 km arası) ancak boyutuna göre çok yoğun bir kozmik cisimdir. Üstelik muazzam bir yer çekimine sahiptir. Önceden okuduğum bir bilgiye göre, 1 metre yükseklikten nötron yıldızının yüzeyine bırakılan bir cisim yüzeye çarptığında, saatte 7 ile 7.5 milyon km arasında bir hıza sahip olurmuş.

Bu çökme dediğimiz olayı durduran ve yıldızın tamamen çökmesini engelleyen şeye nötron basıncı diyebiliriz. Bu basınç, sıkışmanın etkisiyle birbirlerine bu denli yaklaşan nötronların iç içe geçmelerini engeller. Bu şekilde çökme sona erer. Eğer çekirdeğin sahip olduğu kütle çok daha büyükse çökme engellenemez ve devam eder. Nitekim kütle daha büyük olursa, nötron yıldızı değil, çökmenin devam etmesiyle bir kara delik oluşur. 

Çökmenin başlamasıyla atomların içindeki boşluk kaybolur ve az önce de söylediğim gibi neredeyse -hatta- tamamı nötronlardan oluşan bir yıldız formunu alır. Nötron yıldızları kendi etraflarında öyle hızlı dönerler ki Güneş sistemindeki herhangi bir gezegenin dönüş hızıyla kıyaslanamaz bile. Çünkü bu dönme saniyede yüzlerce kez meydana gelir. Öyle ki kendi etrafında saniyede 700 defa dönen nötron yıldızları bile vardır.

Okula yeni başladığım sıralarda babamın, şu an dünyada yapılmış en hızlı araçla birini, doğuduğu gün gece gökyüzünde gördüğün yıldızlardan birine gönderseler, yaşlanıp ölünceye kadar bile oraya ulaşamaz demesiyle hayatımdaki tüm şaşkınlığımı o gün tükettiğimi sanmıştım. Ancak nötron yıldızları ve hayat beni yanılttı ve hala bir şeylere şaşırmaya devam ediyorum. (Ünlü bir düşünüre göre galiba bu yüzden bir türlü büyüyemiyorum.)

Nötron yıldızları sahip oldukları momentumu koruyarak aynı hızla sonsuza dek dönemezler. Zamanla yavaşlayacak ve soğumaya başlayacaklar. Bunun için milyarlarca yıl geçmesi gerekecek elbette.

Belli yönlere anlık x ışını ve radyo dalgaları yayan nötron yıldızlarına ise pulsar adı verilir. Pulsar, tıpkı bir deniz feneri gibi işlev görür diyebiliriz. Ama geceleri gemilerin yollarını bulmalarına yardımcı olan masum bir deniz feneri teknik olarak pulsarlardan daha korkunç değil tabii ki…

Helal!
Helal! Bayıldım! Haha! Vay be! Üzüldüm! Kızdım
4

BİR CEVAP BIRAK

Lütfen yorumunuzu girin
Lütfen isminizi girin