sağlık hizmeti veren mekanların tarihi
sağlık hizmeti veren mekanların tarihi

İnsanlık tarihi, yazının bulunması ve yerleşik hayata geçilmesine kadar binlerce senelik bir dönem geçirmiştir. Bu dönem içerisinde pek çok şey gibi tedavi mekânlarıyla ilgili bilgiler de sınırlıdır. Mağaralarda bulunan sihirbaz hekimlere ait resimlerde, çakmak taşından yapılmış bıçak biçimindeki cerrahî aletler ve trapane edilmiş kafatasları bazı tıbbî müdahalelerin barınak olan mağaralarda yapılmış olabileceğini düşündürmektedir.

mağara çizimleri
mağara çizimleri

Cilâlı taş devri ile beraber köylerin kurulmasıyla oluşan yeni oluşumda, muhtemelen hastalıkların tedavisi için bireysel tecrübenin mekânı olan kâhinlerin evleri veya yaşamlarını sürdürdükleri mağaralar kullanılıyordu. İyileşme sağlanamadığında kâhinler çağırılır, hastanın bulunduğu yerde ateş yakıp ortalığı dumana boğarak kötü ruhları kaçırmak hedeflenir, hastaya bizzat kâhinlerin kendi yaptığı ilaçlar verilerek tedavi uygulanırdı. Bazen hasta diğer insanlardan izole ettirilerek bulaşıcı hastalık olması engellenirdi. Yerleşik hayatın oturması ile beraber medeniyet havzalarında pek çok mimarî eser yapılırken bunlardan en önemlisi tapınaklardı. İbadet amaçlı açılmış olan bu yerler aynı zamanda cerrahî müdahale uygulanan yerler olarak da kullanılmıştır.

eski tapınaklar
eski tapınaklar

Mezopotamya’da oluşan medeniyetlerden günümüze ulaşan M.Ö 350 yılına ait bazı tabletlerde cüzzamlıların tecrit edildiklerine dair bilgilere rastlanmıştır. Bu dönemde tıbbın, tapınaklara bağlı okullarda gizli bir sanat olarak öğretildiği ve sağlık hizmetlerinin rahip sınıfı tarafından verildiği bilinmektedir. Pek çok medeniyete ev sahipliği yapan Mezopotamya’da Sasani Kralı I. Şapur’un Roma Kralı Valerian’a karşı 260 yılında kazandığı zaferden sonra kurduğu Cündîşâpur kenti ile beraber bilim çalışmalarının seyri değişmiştir. Burada oluşturulan tıp okulu ve M.S 350 yılında inşa edilen hastane ile sağlık tedavisi uygulanan resmî bir kurum oluşmuştur. Buradaki tıp okulundan pek çok sayıda ünlü bilim adamı yetişmiş ve pek çok bölgeye dağılmıştır. Günümüzde İran sınırları içerisinde ki bir bölgeyi ifaden eden bu kent ve ismi yoktur.

iran
iran

Mısır Medeniyetine baktığımızda Imhotep’in (M.Ö 2950) tarihin ilk hekimlerinden biri olarak kabul edildiği, tıp tanrısı olarak sembolleştirildiği ve adına şifa tapınaklarının kurulduğu bilinmektedir. Mısır’da tıp mesleğinin genellikle Tebi, Sais ve Menfis şehirlerinde mevcut olan “Hayat evi” veya “Pir ankh” denilen tapınaklara bağlı okullarda bilgili bir hekimin yanında öğretildiği tespit edilmektedir. Ayrıca dikkat çekici bir durum olarak bu hayat evi denilen tıp okullarının yanında doğumevlerinin de varlığı bilinmekte ve bunların varlığı M.Ö 2000’lerden öncesine dayanmaktadır. Milattan önce üç binli yıllarda başladığı düşünülen mumyalama yönteminin de tapınaklarda yürütüldüğü bilindiğine göre, Mısır Medeniyetinde sağlık hizmetleri büyük ölçüde tapınaklarda yürütülmüştür denilebilir.

Mısır'da tedavi
Mısır’da tedavi

Hint Medeniyeti diğer toplumlara göre tıp alanında daha başarılı oldukları, birçok hastalığın ilaç ile tedavisi yanında cerrahî müdahaleler de bulundukları bilinmektedir. M.Ö VI. yüzyılda Buda öğretisi ile başlayan dini canlanma sağlık hizmetlerinin sunulmasını sağlayan hastane yapımına da tesir ettiği kabul edilmektedir. Çin kaynaklarında M.Ö 437, 427 ve  137 yıllarında Seylan’da hastanelerin varlığına dair belgeler yer almaktadır. Mısır Medeniyetinde olduğu gibi burada da doğumevleri bulunmaktadır. Hint kentlerinin dört kapısında dispanserlerin bulunduğu ileri sürülmekte ve tıbbî yardımın verildiği merkezlerin varlığı kabul edilmektedir.

hint sanatı felsefesi
hint medeniyeti

Yunan Medeniyeti Antik Mısır ve Mezopotamya’daki dinsel ve sihirsel yöntemlerle sürdürülen tedavi uygulamalarından kalan mirasta istifade ettikleri bilinmektedir. Homeros’un Odysseia‘da verdiği bilgilere göre Yunan toplumunda, genelde gezerek tedavi hizmeti veren doktorlar yani Circuitoresler önemli bir yer tutmaktadır. Ansklepios M.Ö. IX. ile VIII. yüzyılları arasında yaşadığı düşünülen en önemli tıp hekimidir. Hatta hekimlikte gösterdiği başarı sebebiyle VII. yüzyıldan itibaren tanrılaştırılmış ve adına hasta olan insanlar için açık havai su, güneş, banyo, masal, perhiz gibi tedavi yöntemlerinin uygulandığı asklepion denilen tedavi merkezleri yaptırılmıştır.

Asklepios
Asklepios

Roma Medeniyeti içerisinde bulunan tıp hizmetlerinin, Romalıların ihtiyaçlarına ve tıp ilmine gösterdikleri ilgiye paralel olarak ortaya çıkan yeni gelişmeler bağlamında çeşitli mekânlarda verildiği gözlemlenmiştir. Bu yerler Yunan ansklepionları, askerî hastaneler, özel hekimlere ait evler, muayenehaneler veya bizzat hastaların kendi evleridir. Genel olarak tıbbî açıdan geri kalmış olan Roma’da ilk olarak Yunan Tanrısı Asklepios adına bir tapınak yapılması ile gelişme sağlanmıştır.

yunan medeniyeti
yunan medeniyeti

Bizans Medeniyeti Hristiyanlığı resmî din olarak kabulü ile beraber Yunan ve Roma kültürüne ait asklepionların din dışı olarak kabul edildiğinden dolayı yıkıldığı düşünülmektedir. Hristiyanlığın vermiş olduğu düşünce ile yoksul halka her türlü hizmeti vermek devlet işlevi olarak benimsenmiş, tedavi için özel yerler açılmamıştır. Fakat ilerleyen yıllarda  IV. yüzyılın sonlarına doğru Hristiyan kültürü Caesara’da (Kayseri) bir model geliştirmiştir. Basilica adı verilen içinde farklı yardım kurumlarının bulunduğu yapı içerisinde bir hastane yapılmıştır. Bu yapılan hastane, hastaların bakımlarının yapıldığı bugünkü hastane kavramına oldukça yakındır. Buradaki hastanede özellikle cüzzamlıların tedavisinin ağır bastığı bilinmektedir. Batı dünyasında ilk hastane ile 400 yıllarında Roma’da kurulmuştur.

bizans medeniyeti
bizans medeniyeti

Türk Medeniyeti tıbbî bilgi birikiminin temelini Orta Asya’dan almış ve Türk topluluklarının yayıldığı coğrafyalarda bulunan dinî inanışlardan etkilenerek oluşturmuştur. Türk topluluklarında sağlık problemleri, büyük ölçüde dinî inançların hâkim olduğu halk hekimliği ile giderilmeye çalışılmıştır. Özellikle büyüsel tedavi yöntemlerini uygulayan büyücü hekimlerin varlığı bilinmek ile bareber otaçı ve atasagun denilen maddî tedavi yöntemlerini kullanan kişilerde bulunmaktadır. Bu kişiler aynı zamanda Eski Türkler’de yaygın olarak bulunan müzik ve ritimli danslarla tedavi uyguluyorlardı. Bozkır kültüründe ruhların toplandığı yer olarak kabul edilen dağ tepeleri tedavi amaçlı kullanılan yerlerdir. M.Ö 1122, M.S 221 yılları arasında Türk oldukları kabul edilen Chou sülalesi zamanında Çin’de hastanelerin ilkel şekli olan tıp mabetlerinin inşa edildiği, M.Ö 300’lü yıllarda ise Çin’in başşehrinde körler, deliler, topallar ve felçliler için özel sağlık tesislerinin bulunduğu bilinmektedir.

şaman
şaman

Genel olarak sağlık hizmeti ile ilgili bilgiler baktığımızda ilk sağlık tedavi yerlerinin tapınaklar olduğu görülmektedir. Dinî inanışların ve mekânların insan hayatının her alanında etkin bir rol oynadığını söyleyebiliriz. Burada yer vermediğim Arabistan’da İslam öncesi ve sonrası başlıklarını başka bir yazıda ele almaya çalışacağım.

Helal!
Helal! Bayıldım! Haha! Vay be! Üzüldüm! Kızdım
24

BİR CEVAP BIRAK

Lütfen yorumunuzu girin
Lütfen isminizi girin