adnan menderes
adnan menderes

“Darbe” Kelimesinin Tanımı

İlk olarak darbe kelimesinin anlamını öğrenmenin, yazımızı idrak etme hususunda büyük bir öneme sahip olacağını düşünüyorum. Darbe, bir ülkede baskı kurarak, zor kullanarak veya demokratik yollardan yararlanarak hükümeti istifa ettirme veya rejimi değiştirecek biçimde yönetimi devirme işi olarak TDK sözlüğünde yer almaktadır.

27 Mayıs 1960 Darbesi

Türkiye Cumhuriyeti geçmişinde birçok darbe ve cunta girişiminde bulunulan zamanlar geçirmiştir. Pekiyi milli iradeyi baltalamak isteyen girişimleri ülkemizde resmî olarak ilk ne başlatmıştır? Diye soracak olursak, bu soruya verilecek cevap 27 mayıs 1960 darbesi olacaktır. 1960 darbesinin öncesine bakarak darbenin arka planını ve darbeye zemin hazırlayan olayları tam olarak anlamak gerekmektedir.

Aydınlı olan Adnan Menderes, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi okumuş ve  siyasete, Serbest Cumhuriyet Fırkası çatısı altında başlamıştır. Daha sonrasında partiden feshedilerek Cumuhuriyet Halk Partisi’ne geçmiş, Aydın’dan milletvekili seçilmiş ve siyasi hayatına Aydın milletvekili olarak başlamıştır.

Lakin “Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu” düzenlemeleri yapılma aşamasında İsmet İnönü ile anlaşamaması durumundan dolayı CHP’den de ihraç edilmiştir.

Tabii Adnan Menderes ile beraber Celal Bayar, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan da partiden ihraç edilmişti. Menderes; Bayar, Köprülü ve Koraltan ile birlikte 7 Aralık 1945’te Demokrat Parti’yi (DP) halk dilindeki Demirkırat Parti’yi (Bunun sebebi demokratik rejim halka uzak olduğu gibi domokrasi kelimesi de uzaktı.) kurdu.

DP, 14 Mayıs 1950 seçimlerinde yani kurulmasından yaklaşık beş yıl içerisinde büyük bir gelişmeye uğrayarak 52,7 oy ile 420 milletvekili çıkartmış, ikinci parti olan CHP ise 39,4 oyla 63 milletvekili çıkartabilmiştir.

Demokrat Parti’nin Hükümeti Kurması

Sıra, hükümeti kurmaya gelmiştir. Cumhurbaşkanlığına kapalı oy seçimi ile DP Genel Başkanı Celal Bayar gelirken, TBMM Başkanlığına Refik Koraltan ve Adnan Menderes başkanlığında yeni hükümet 22 Mayıs’ta iş başındaydı. Peki Köprülü neredeydi? Köprülü ise; kabinede Dışişleri Bakanı olarak yer almıştı.

Menderes, bu arada pek çok faaliyete imza atacaktı. Bunlardan bazıları Türk parasına Atatürk’ün resmini bastırması, Türkçe okunan ezanın Arapça okutulması gibi önemli işleri kapsarken daha hükümetin ikinci haftası 6 Eylül 1950’de darbe planlaması hasebiyle başta Genelkurmay Başkanı Abdurrahman Nafiz Gürman ve bütün üst komuta kademesi olmak üzere 15 general ve 150 albayı re’sen emekliye sevk etti.

Kore’ye Asker Gönderilmesi

1951’de Kore’ye asker gönderen Türkiye, 1952’de NATO’ya tam üye oldu. DP iktidarı, yabancılara petrol arama ve çıkarma izni verdi. Ayrıca kredileri özellikle tarım alanında kullandı. Marshall Planı‘nın katkılarıyla yeni sanayi tesisleri kuran DP döneminde, gayri milli safi %9 oranında bir büyüme kat etmişti.

İkinci seçimleri olan 2 Mayıs 1954’te seçim oranı 57,6 olan DP ülkede oy ortalamasını da artırmış, sağlam bir çalışma yapmıştı.

Demokrat Parti’nin Zor Zamanları

DP’nin zor zamanları, 6-7 Eylül Olaylarında milletvekillerinin ceza yasasına ispat hakkı istemeleri ile başlıyordu. Hükümet ise; bunun tersi yönünde bir çalışma yapıyordu. Bu sebeple yasa tasarısının kabulü için çalışan 9 milletvekili, DP’den ihraç edildi ve içerideki 10 milletvekili de DP’den istifa etti. 15 Ekim 1955’te DP büyük kongresi yapıldı ve Menderes tekrar genel başkan seçildi.

alparslan türkeş darbe bildirisi
alparslan türkeş darbe bildirisi

27 Ekim 1957 seçimlerinde ise DP, yüzde 48 oy alarak 424 milletvekili ile düşüş yaşarken CHP’nin milletvekili sayısı ise 186 olarak bir yükselişe geçmişti.

Ve darbe olması muhtemel tarihler derken 27 Mayıs 1960 sabaha karşı, TSK yönetime el koyduğunu ilan etti. Askeri darbenin sebeplerini Milli Birlik Komitesi’ne üye olan Alparslan Türkeş, darbe bildirisini okuyarak sabaha doğru radyoda duyurmuştu.

Adnan Menderes ise bu aşamadan sonra aynı gün içerisinde Kütahya’da Albay Muhsin Batur tarafından gözaltına alınarak diğer parti üyeleriyle Yassıada’da hapsedildi.

1960 darbesi
1960 darbesi

Yassıada’da Yüksek Adalet Divanı kurularak Menderes’in yargılanması 9 ay 27 gün süren 13 davadan oluşuyordu. 12 dava aleyhine sonuçlanırken sadece “Bebek Davası” suçluluğunda kullanılmamıştı.

Uzun süren yargılama sürecinde 14 idam ve 31 müebbete kara verildi.

Milli Birlik Komitesi, Celal Bayar, Adnan Menderes, Hasan Polatkan ve Fatin Rüştü Zorlu dışındakilerin idam cezasını affetti ve Celal Bayar’ın idam cezası, yaşından dolayı müebbet hapse dönüştürüldü.

Adnan Menderes’in Sesinden Yassıada Savunması
 

Komutanın odasında idam kararı yüzüne okundu. Menderes’in dilinden “Allah milletimize zeval vermesin.” cümlesi döküldü. İdam sehpasına gitmeden önce din görevlisi ile birkaç dakika konuştu. Ardından kendisine beyaz gömlek giydirildi.

menderes
menderes

Son sözleri, “Hayata veda etmek üzere olduğum şu anda devletim ve milletime ebedi saadetler dilerim. Bu anda karımı ve çocuklarımı şefkatle anıyorum…” oldu.

Menderes, 56 yıl önce bu gün 17 Eylül’de saat 13.21’de İmralı Adası’nda idam edildi.

TBMM, 1990 yılında çıkardığı yasayla, Menderes, Polatkan ve Zorlu’ya itibarlarını iade etti.

Helal!
Helal! Bayıldım! Haha! Vay be! Üzüldüm! Kızdım
72

BİR CEVAP BIRAK

Lütfen yorumunuzu girin
Lütfen isminizi girin