uluslararası hukuk ders notları - uluslararası hukuk - milletlerarası hukuk - milletlerarası hukuk ders notları - hüseyin pazarcı - hukuk - hukuk fakültesi
uluslararası hukuk ders notları

Uluslararası Hukuk Ders Notları

Uluslararası Hukuk ders notları kapsamında hazırlamış olduğumuz bu ders notu, bundan önce yayınlamış olduğumuz 3 ders notunun devamı niteliğindedir. Bu yazımızı hazırlarken yararlandığımız kaynak Hüseyin Pazarcı – Uluslararası Hukuk ders kitabıdır.

Devletin Sorumluluğu

Yükümlülük
• Kişinin bir durum için hukuki olarak bir zorunluluğunun bulunması durumudur.
Hesap Verilebilirlik
• Kişinin yaptığı eylemden dolayı 3. kişilere karşı hesap verme zorunluluğunun olması durumudur.

Devletlerin belli başlı sorumlulukları, yükümlülükleri ve gerçekleştirdikleri eylemler sonucunda hesap vermesi gereken kurum, kuruluş, organlar vardır. Peki “Devletin Eylemi” ne demektir?
Devletin Eylemi
• Devletin yasama, yürütme, yargı bağlamında kamusal güç kullanan organlarının/Elemanlarının gerçekleştirmiş olduğu eylemler “Devletin eylemi olarak kabul edilir.
• Devletin elemanlarıyla “Kurumsal bir bağı” bulunması gerekir
– Devlet-Polis
– Devlet-Üniversite Hocası
– Devlet-Mahkeme Kararı

Devletler Hangi Eylemlerinden Sorumludurlar?

Sorumluluk
• Kişinin hukuken bir yükümlülüğü olmasa da ahlaki olarak bir zorunluluğunun bulunması durumudur.

Uluslararası hukukta, bir devletin gerçekleştirdiği eylemden sorumlu olup olmayacağını tespit etmek için iki maddelik bir test uygulanır.
a. İsnat
– Birleşmiş Milletlerin Uluslararası Hukuk Komisyonu tarafından çıkarılmış olan “Uluslararası hukuka aykırı eylemlerinden dolayı devletin sorumluluğuna ilişkin maddeler” adlı bildirinin 2. Maddesi isnat ile alakalıdır.
– Bu madde gerçekleştirilen eylemin ilgili devlete isnat edilebilir olmasını şart koşmuştur.
– İsnat, davanın “Usul” kısmını oluşturur.
b. Uluslararası hukuka uygunluk
“Uluslararası hukuka aykırı eylemlerinden dolayı devletin sorumluluğuna ilişkin maddeler” adlı bildirinin 1. Maddesi Uluslararası hukuka aykırılık ile ilgilidir.
– Devlete isnat edilen eylem, Uluslararası hukuk bağlamında bir aykırılık teşkil etmekle birlikte Uluslararası hukuktan kaynaklanan bir yükümlülüğü ihlal etmelidir.
– Uluslararası Hukuka Uygunluk davanın “Esas” ile ilgili kısmını oluşturur.

ÖRNEK: İSSA DAVASI

Türkiye, Kuzey Irak’ta operasyon yapıyor. 3 kişi operasyon kapsamında gözaltına alınıyor ve belli bir süre sonra serbest bırakılıyor. Serbest bırakılan 3 kişi durumu hemen AİHM’ye taşıyor, Türkiye’nin AİHS’nin 5. Maddesini ihlal ettiğini iddia ediyorlar. AİHM, eylemin Türkiye’ye “isnat” edilebileceğini kabul etmekle beraber Uluslararası Hukuk kapsamında bir yükümlülüğü ihlal etmediğine karar vermiştir.

Uluslararası Hukukta Sorumluluk hallerine Dair Bazı Senaryolar
Senaryo 1
Bir devlet kendi elemanını başka bir devletin tam ve münhasır yetkisine bırakıyorsa o devletin elemanının eylemi “borç alan (tam ve münhasır yetkinin bırakıldığı) devlete” isnat edilir.
• Esat, askerlerini Rusya’nın tam ve münhasır yetkisine bırakırsa Esat’ın askerlerinin yaptığı eylemlerden Rusya sorumlu olur.
Senaryo 2
Bir devlet kendi elemanını bir Uluslararası Örgütün tam ve münhasır yetkisine bırakıyorsa o devletin elemanının eylemi borç alan Uluslararası Örgüte isnat edilir.
• Bu durum daha çok Birleşmiş Milletler barış operasyonlarında gerçekleşir.
Senaryo 3
Devletin bir elemanı üzerinde hem devletin hem de borç alanın birtakım yetkileri mevcutsa (Devlet borç alana yetki vermiştir ama verilen bu yetki tam ve münhasıran bir yetki değildir.) bu durumda o eleman üzerinde kimin “EFEKTİF KONTROLÜ” varsa eylem onun eylemidir. Hem borç alanın hem de borç verenin aynı anda “EFEKTİF KONTROLÜ” bulunabilir.

ÖRNEK: Srebrenitsa Katliamı’nda bir bölüm

Birleşmiş Milletler 7. Başlık altında düzenlediği operasyonda Hollanda’ya asker gönderiyor. Ordunun komutanı Birleşmiş Milletlerin bir subayıdır. Fakat Birleşmiş Milletlerin sahip olduğu yetki tam ve münhasır bir yetki değildir. Birtakım yetkiler Birleşmiş Milletler de birtakım yetkiler de her milletin ordusunun komutanındadır.

Operasyon bölgesinde sivillerin yaşadığı bir kamp mevcuttur. Bu kampın güvenliği Hollanda tarafından sağlanmaktadır. Sırplar, Hollanda’nın koruduğu bu kampın etrafını sarıyorlar, askerleri yakalıyorlar ve kampta aradıkları 4 kişiyi istiyorlar. Önce Hollanda’nın ardında da Birleşmiş Milletlerin izni ile 4 kişi Sırplara teslim ediliyor. Sırplar bu 4 kişiyi öldürüyorlar.

Olaydan sonra 4 kişinin ailesi yerel mahkemede Hollanda’ya dava açıyor:
– Eylem Hollanda’nın eylemidir (İSNAT)
– Hollanda, o vatandaşların güvenliğini sağlamakla yükümlüydü. Yapılan eylem Uluslararası alanda bir yükümlülüğün ihlalidir. (Uluslararası Hukuka Aykırılık)
Savlarını ileri sürüyorlar.
– En son Hollanda Yüksek Mahkemesi hem Hollanda hükümetini hem de Birleşmiş Milletlerin suçlu olduğunu fakat Birleşmiş Milletlere bir ceza vermesinin mümkün olmadığını belirtiyor.

Ayrıca Hollanda Hükumetinin askerler üzerinde Efektif Kontrolü mevcuttur. Eğer isteseydi 4 kişiyi vermeye bilirdi.

Senaryo 4
Bir devlet, başka bir devletteki isyancı guruba silah yardımı, parasal yardım, askeri eğitim vs. yardımlarında bulunuyor. İsyancı gurup ise almış olduğu yardımlarla insan hakları ihlalinde bulunuyor ya da savaş suçu işliyor. Bu noktada yardım eden devletin bir sorumluluğu şu şekilde bulunur:
“Yardım yapan devlet ile isyancı gurup arasında bir Efektif Kontrol var mıdır” ilk olarak bu tespit edilir.
– Eğer Efektif Kontrol varsa İsnat (usul tamamlanır) vardır ve soruşturmaya başlanır.
• Eğer Efektif Kontrol yoksa o zaman iki husustan biri var mı diye kontrol edilir.
– Yardım eden devletin isyancı guruba, isyan ettiği devlete karşı bir saldırı direktifi var mı yok mu bu tespit edilir.
Ya da
– Yardım eden devlet, isyancı gurubun bu eylemini önceden bilme ya da bilebilecek durumda olup olmadığı kontrol edilir.

ÖRNEK: NİCARAGUA – ABD Davası

Nikaragua’da komünist bir hükümet başa geçiyor. ABD içerideki bir isyancı guruba yardımda bulunuyor. Yardımı alan isyancı gurup hükumete darbe yapmaya kalkıyor.
Buradaki eylem ABD’nin midir, sorumluluk ABD’ye mi aittir?

Mahkemenin Cevapları

• Başka bir ülkedeki isyancı guruba yardımda bulunmak o ülkenin iç işlerine karışmaktır.
• Sadece yardımda bulunmak bir kuvvet kullanmak değildir.
• ABD ile isyancı gurup arasında bir KURUMSAL BAĞ bulunmamaktadır.
• Olayda ABD’nin bir direktifi bulunmamaktadır. Ayrıca ABD durumu bilme ya da bilebilecek durumda da değildir. (EFEKTİF KONTROL Testi)
• Bu yüzden Eylem ABD’ye isnat edilemeyeceği için ABD’nin bir sorumluluğu yoktur.

Sorumluluğu Ortadan Kaldıran haller

Bazı durumlarda bir devlete isnat edilen bir olay vardır fakat gerçekleştirilen eylem Uluslararası Hukuka aykırı olmadığı için eylemi gerçekleştiren devletin bir sorumluluğu yoktur. Bu durumlar 4 halden ibarettir. Uluslararası Hukukta en çok karşılaşılan durum Meşru Müdafaadır.

1. Meşru Müdafaa (SELF DEFENCE)

• A devleti, B Devletinde bulunan azılı bir suçluyu B devletine haber vermeden çok hızlı bir şekilde alıp çıkıyor
– A devletinin olayda gerçekleştirdiği bir eylem vardır (İSNAT)
– Fakat gerçekleştirilen eylem Uluslararası hukuka aykırı bir eylem olmakla beraber Uluslararası Hukuk bu eylemin bazı durumlarda yapılabileceğini belirtmiştir. (Aykırılık yok)

2. Karşı Önlem
3. Zaruret hali
4. Mücbir Sebep (FORCE)

Uluslararası Hukuk Tüm Ders Notları

Uluslararası Hukuk Ders Notları – 1

Uluslararası Hukuk Ders Notları – 2

Uluslararası Hukuk Ders Notları – 3

Uluslararası Hukuk Ders Notları – 4

Uluslararası Hukuk Ders Notları – 5

Uluslararası Hukuk Ders Notları – 6

Uluslararası Hukuk Ders Notları – 7

Uluslararası Hukuk Ders Notları – 8

Uluslararası Hukuk Ders Notları – 9

Helal!
Helal! Bayıldım! Haha! Vay be! Üzüldüm! Kızdım
72

BİR CEVAP BIRAK

Lütfen yorumunuzu girin
Lütfen isminizi girin